Tượng Bà Chúa Xứ là pho tượng gì
Pho tượng khách hành hương chiêm bái trong chánh điện Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam được tạc từ một khối đá sa thạch, hình người ngồi. Bài "Kỳ bí về Bà Chúa Xứ núi Sam" trên Báo An Giang tả dáng tượng nghĩ ngợi, quý phái, và dẫn kết luận của nhà khảo cổ người Pháp Malleret năm 1941: đây là tượng thần Vishnu, một nam thần của Ấn Độ giáo, niên đại cuối thế kỷ VI, còn sót lại từ văn hóa Óc Eo từng phát triển ở vùng đất này.
Theo bài đăng lại trên trang Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, loại sa thạch dùng tạc tượng không có ở vùng Bảy Núi, và pho tượng nặng khoảng 3 tấn. Khách đến miếu hôm nay gần như không thấy được dáng đá gốc, vì tượng luôn được khoác áo và đeo trang sức.
Thông tin nhanh về pho tượng
| Hạng mục | Chi tiết | Nguồn |
|---|---|---|
| Chất liệu | Đá sa thạch (đá son), loại đá không có ở vùng này | Báo An Giang; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia |
| Chiều cao | 1,65 m hoặc 1,48 m (hai bài báo ghi khác nhau) | Báo An Giang |
| Cân nặng | Khoảng 3 tấn | Bảo tàng Lịch sử Quốc gia |
| Niên đại | Cuối thế kỷ VI | Malleret (1941), Báo An Giang dẫn |
| Nhận định khảo cổ | Tượng thần Vishnu, ngồi ở tư thế vương giả | Báo An Giang; VTC News |
| Kỷ lục | Tượng bằng đá sa thạch xưa và lớn nhất Việt Nam | Báo An Giang |
| Nơi đặt hiện nay | Chánh điện Miếu Bà Chúa Xứ, chân Núi Sam, Châu Đốc |
Về chiều cao, bài "Kỳ bí về Bà Chúa Xứ núi Sam" ghi 1,65 m, còn bài "Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam và những kỷ lục" cùng trên Báo An Giang ghi 1,48 m.
Tượng Bà Chúa Xứ là nam hay nữ
Các nhà nghiên cứu được báo chí dẫn đều nghiêng về một nam thần, còn trong đời sống tín ngưỡng, pho tượng được thờ là nữ thần. VTC News (bài năm 2013) tóm lại ba ý kiến chính:
- Louis Malleret (1941): tượng thần Vishnu bằng sa thạch, tạc ở tư thế ngồi trầm tư, niên đại cuối thế kỷ VI.
- Nhà văn Sơn Nam: người Việt đến khai phá đã sơn phết, mặc áo lụa, đeo trang sức cho pho tượng, làm tượng nam thành tượng nữ.
- Nhà nghiên cứu Trần Văn Dũng: đây là nam thần ngồi ở tư thế vương giả; phần đầu không phải nguyên bản mà được tạc sau, bằng loại đá khác với thân tượng.
Bài đăng lại trên trang Bảo tàng Lịch sử Quốc gia viết dè dặt hơn: dáng tượng ban đầu không thật rõ là nam hay nữ.
Tượng Bà Chúa Xứ ngày xưa và vì sao tượng mặc áo
Nếu bỏ lớp áo đi, tượng Bà Chúa Xứ ngày xưa là một pho tượng đá ngồi theo lối tượng thần Ấn Độ giáo. Lớp áo, trang sức và nước sơn qua nhiều thế hệ đã phủ gần hết dáng gốc ấy. Tục mặc áo cho Bà vẫn được giữ đến nay, và với người hành hương, chính tấm áo là hình ảnh quen thuộc nhất của Bà. Chuyện tượng gốc là thần Vishnu không làm thay đổi cách họ tôn kính Bà.
Sự tích thỉnh tượng từ trên núi xuống
Theo truyền thuyết được Báo An Giang thuật lại, pho tượng vốn ngồi trên núi. Dân làng muốn rước tượng xuống thờ, nhưng nhiều trai tráng hợp sức vẫn không khiêng nổi. Một cô gái được cho là Bà nhập vào, dặn phải chọn chín cô gái đồng trinh, tắm gội sạch sẽ rồi mới khiêng. Chín cô gái đưa tượng xuống núi nhẹ nhàng, nhưng đến đúng chỗ miếu bây giờ thì tượng bỗng nặng trĩu, không nhích thêm được nữa. Dân gian hiểu đó là ý Bà muốn ngự lại nơi ấy, lưng tựa vách núi, nhìn dân làng làm ăn sinh sống, nên lập miếu ngay tại chỗ.
Bên cạnh câu chuyện kể, vẫn còn một dấu vết trên núi. Bài "Trải nghiệm núi Sam" của Báo An Giang viết trên đỉnh Núi Sam còn bệ đá sa thạch được xem là chỗ tượng từng đặt, trước khi Bà được rước xuống chân núi chừng 200 năm trước. Bài đăng lại trên trang Bảo tàng Lịch sử Quốc gia thì ghi các nhà khảo cổ tìm thấy một bệ đá sa thạch ở lưng chừng núi, cao khoảng 100 m, vừa khít tư thế ngồi của tượng; hai bài không cùng chỉ một vị trí. Ai muốn tận mắt xem bệ đá có thể tham khảo lịch một ngày lên đỉnh Núi Sam, nơi còn bệ đá.
Bà Châu Thị Tế và kênh Vĩnh Tế
Câu chuyện thứ hai gắn pho tượng với công cuộc khai phá vùng biên giới. Cũng theo Báo An Giang, trong thời gian đào kênh Vĩnh Tế, bà Châu Thị Tế, phu nhân của Thoại Ngọc Hầu, đã đến khấn nguyện trước tượng Bà để việc đào kênh được thuận lợi. Kênh xong, Thoại Ngọc Hầu cho dựng miếu thờ Bà. Wikipedia tiếng Việt ghi miếu được dựng năm 1824 (có tài liệu ghi khoảng năm 1820), xây lại bằng gạch năm 1870, rồi được xây mới trong các năm 1972 đến 1976, do Huỳnh Kim Mãng và Nguyễn Bá Lăng thiết kế.
Bà Chúa Xứ là ai trong tín ngưỡng Nam Bộ
Với người dân Nam Bộ, Bà Chúa Xứ là vị nữ thần che chở cho cả một xứ, được tôn xưng là Chúa Xứ Thánh Mẫu. Cổng miếu đề bốn chữ Chúa Xứ Thánh Miếu. Nhiều người quen gọi là chùa Bà, nhưng đây là miếu thờ thần theo tín ngưỡng dân gian, không phải chùa Phật giáo.
Người hành hương tin Bà linh thiêng, và niềm tin ấy được giữ qua chính những câu chuyện kể ở trên: chuyện chín cô gái thỉnh tượng, chuyện bà Châu Thị Tế khấn nguyện bên kênh Vĩnh Tế. Họ về miếu dâng hương, cầu bình an cho gia đình. Theo Sở VHTTDL An Giang, Vía Bà Chúa Xứ diễn ra mỗi năm từ 22–27/4 âm lịch. Theo trang di sản phi vật thể của UNESCO, lễ Vía Bà Chúa Xứ được UNESCO ghi danh vào Danh sách đại diện di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại ngày 4/12/2024. Ngày giờ của lễ rước tượng, lễ tắm Bà và chánh tế có trong bài lễ hội Vía Bà Núi Sam.
Xem tượng Bà Chúa Xứ ở đâu
Tượng Bà Chúa Xứ Châu Đốc đặt trong chánh điện Miếu Bà Chúa Xứ, dưới chân Núi Sam. Miếu Bà Chúa Xứ hiện mở cửa với vé vào cổng miễn phí: Tuổi Trẻ đưa tin tỉnh An Giang đã tạm ngưng thu phí tham quan di tích quanh Núi Sam từ tháng 1/2026 (thông tin kiểm tra tháng 10/2026). Giờ đông khách, cách sắm lễ và trang phục khi vào chánh điện có trong bài kinh nghiệm viếng Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam.
Nếu muốn ở lại để viếng Bà lúc sáng sớm, MerPerle Nui Sam Resort cách miếu 440 m tính theo đường thẳng trên bản đồ.
